Nadwaga to Twój wróg!

Nadwaga i otyłość to problemy coraz większej części naszego społeczeństwa. W ich rozwoju kluczową rolę odgrywają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe, tzw. otyłość pierwotna. Wzrost masy ciała powyżej normy może być także efektem obecności jednostki chorobowej - to tzw. otyłość wtórna - będącą objawem chorób metabolicznych, chorób ośrodkowego układu nerwowego, wad chromosomalnych oraz w wyniku działania leków.

Przyczyny otyłości wtórnej

Wśród czynników, które powodują rozwój otyłości do najczęściej występujących należą:

·    Zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego: urazy czaszki, guzy mózgu, dystrofia tłuszczowo-płciowa Froehlicha;

·    Endokrynopatie: niedoczynność tarczycy, hiperinsulinizm pierwotny, choroba lub zespół Cushinga (schorzenie hormonalne – niedoczynność kory nadnerczy), zespół Stein-Leventhala (zespół policystycznych jajników), stan po usunięciu jajników, niedobór hormonu wzrostu, zespół przekwitania, hipogonadyzm hipogonadotropowy i inne;

·    Cukrzyca typu II;

·    Stosowanie leków: glikokortykoidów, estrogenów, progesteronu, środków uspokajających, pochodnych fenotiazyny;

·    Wady chromosomalne: zespół Turnera, zespół Downa.

Przyczyny otyłości pierwotnej

W powstawaniu nadwagi i rozwoju otyłości pierwotnej bierze udział wiele czynników wśród których najważniejszą rolę odgrywają:

Czynniki genetyczne

Otyłość wykazuje charakter rodzinny, gdzie dużą rolę odgrywają wspólne dla rodzin nawyki żywieniowe i życiowe. Genetycznie uwarunkowana skłonność do tycia może polegać na zwiększonej podatności na bodźce środowiskowe sprzyjające zwiększeniu masy ciała.

Czynniki fizjologiczne

 Apetyt jest regulowany wielkością posiłków, ich częstością, składem i smakiem. Ważne jest spożywanie 5 posiłków dziennie, które to powinny być oddzielone od siebie od 3 do 3,5 godziny.

Styl życia

Otyłość powstaje przede wszystkim w wyniku spożywania nadmiaru tłuszczu, wysoce przetworzonej, zmodyfikowanej żywności oraz zbyt małej aktywności fizycznej. Prowadzone badania potwierdzają, że kobiety prowadzące siedzący tryb życia są siedmio krotnie bardziej narażone na przybierania na wadze, natomiast mężczyźni czterokrotnie.

Duże znaczenie na rozwój otyłości ma również stosowanie używek:

·     alkohol - spożywany w nadmiernych ilościach dostarcza tzw. puste kalorie, prowadzi   dodatkowo do chorób wątroby i trzustki.

·     palenie papierosów - chociaż palenie papierosów obniża apetyt, nie jest metodą pozwalająca utrzymać prawidłową masę ciała i zachować zdrowie. Palenie jest jednym z głównych czynników chorób sercowo-naczyniowych.

Czynniki psychologiczne

Otyłość traktowana jako uzależnienie, wewnętrzny przymus jedzenia negatywnie wpływa na życie i sprawia, że osoby otyłe unikają kontaktu z ludźmi, boją się odrzucenia oraz często czują się gorsze od innych. Otyłość u takich osób może stać się sposobem na życie, wytłumaczeniem wszelkich osobistych niepowodzeń. Natomiast jedzenie może być sposobem na odreagowanie złości, smutku i sposobem na nudę. Typowa dla ludzi otyłych jest złudna nadzieja, że wszystko w życiu się uda jeśli tylko dana osoba schudnie.

Nadmierne spożycie tłuszczu

Istnieje dodatnia korelacja między spożyciem tłuszczu a jego ilością w organizmie. Ilość spożywanego tłuszczu w diecie świadczy o jej jakości zdrowotnej tzn. im więcej tłuszczu, tym jest ona mniejsza. Osoby otyłe szczególnie powinny zwracać uwagę na ilość przyjmowanego tłuszczu, gdyż u tych osób mechanizmy kontrolujące łaknienie są zaburzone.

Otyli mężczyźni częściej spożywają smażone mięsa, kiełbasy, hamburgery, pizzę podczas gdy kobiety - lody, czekoladę, ciasta i kremy. Produkty te są źródłem zbędnych kalorii, nasyconych kwasów tłuszczowych, kwasów tłuszczowych trans, a także cholesterolu. Spożywane w nadmiarze podnoszą poziom cholesterolu całkowitego w surowicy, złego cholesterolu (LDL) i triglicerydów. U osób tych w przeciwieństwie do osób szczupłych u których po spożyciu posiłku obfitującego w tłuszcz następuje ograniczenie ilości przyjmowanych kalorii w następnych posiłkach nie obserwuje się tego zjawiska, co sprzyja niekontrolowanemu przyjmowaniu energii i postępującemu tyciu. Wraz ze wzrostem procentowej zawartości tłuszczu w diecie zwiększa się Body Mass Index (ang. wskaźnik masy ciała, w skrócie BMI; inaczej wskaźnik Queteleta II) – współczynnik powstały przez podzielenie masy ciała podanej w kilogramach przez kwadrat wysokości podanej w metrach.

Dla osób dorosłych wartość BMI wskazuje na:

• 18,5–24,9 – wartość prawidłową
• 25,0–29,9 – nadwagę
• 30,0–34,9 I stopień otyłości
• 35,0–39,9 II stopień otyłości
• >= 40,0 III stopień otyłości (otyłość skrajna)

Nadwaga i otyłość są związane z częstszym występowaniem następujących schorzeń:

• Cukrzyca typu II - stanowi 90% przypadków cukrzycy. 80-90% pacjentów stanowią osoby otyłe. Spadek wagi - nawet o 5-10% prowadzi do obniżenia poziomu cukru we krwi i pozwala zmniejszyć dawki leków przeciwcukrzycowych, w tym insuliny.
• Nadciśnienie tętnicze - wzrost masy ciała o 20% powoduje ośmiokrotny wzrost częstości występowania nadciśnienia.
• Hiperlipidemia - czyli podwyższenie poziomu cholesterolu i trójglicerydów we krwi. Poza poziomem całkowitego cholesterolu ważny dla ryzyka chorób serca jest też stosunek pomiędzy "dobrym" (cholesterol HDL) i "złym" cholesterolem (cholesterol LDL). Stosunek ten jest niekorzystny u osób otyłych.
• Udar mózgowy - ryzyko jego wystąpienia u osób otyłych jest dwukrotnie większe.
• Niewydolność serca - ryzyko tej choroby u otyłych jest większe o 1,9 raza.
• Choroba niedokrwienna serca (choroba wieńcowa) - 40% przypadków tej choroby jest związane z BMI powyżej 25. Prawdopodobieństwo, że osoba otyła będzie miała chorobę wieńcową jest 1,5 raza większe niż u osoby z prawidłową wagą. Otyłość pogarsza także przebieg rehabilitacji pozawałowej.
• Kamica pęcherzyka żółciowego - schorzenia pęcherzyka u osób otyłych występują sześciokrotnie częściej niż u szczupłych.
• Zmiany zwyrodnieniowe stawów - stawy podlegające nadmiernym obciążeniom szybciej ulegają uszkodzeniu. Prowadzi to do zespołów bólowych, np. kręgosłupa, stawów kolanowych.
• Nowotwory – u osób otyłych częściej niż u szczupłych występują nowotwory macicy, sutka, pęcherzyka żółciowego, jelita grubego lub prostaty.
• Zaburzenia oddychania w czasie snu - objawiające się m.in. zespołem hipowentylacji bądź bezdechu sennego.
• Żylaki kończyn dolnych - u osoby otyłej gorsze są warunki odpływu krwi z kończyn dolnych. Prowadzi to do nadmiernego wypełnienia krwią żył, a w konsekwencji do powstawania żylaków.
• Zaburzenia hormonalne i powikłania ciąży - częściej występują u otyłych kobiet.

Zespół X (obecnie nazywany zespołem polimetabolicznym) - zespół ogólnoustrojowych zaburzeń, na które składają się: otyłość wisceralna (otyłość tzw. brzuszna - tkanka tłuszczowa zlokalizowana jest głównie wewnątrz jamy brzusznej), upośledzona tolerancja glukozy, zwiększone stężenie insuliny, oporność na insulinę, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, choroba niedokrwienna serca. Obecnie do klasycznego zespołu X, opisanego przez Reavena, dołączono szereg dodatkowych elementów takich jak: dna moczanowa, podwyższenie poziomu kortyzolu, podwyższenie poziomu fibrynogenu oraz wzmożone wydalanie albumin z moczem. Ryzyko wystąpienia poszczególnych chorób u ludzi otyłych w porównaniu z ludźmi szczupłymi 3-krotny wzrost ryzyka 2-3-krotny wzrost ryzyka 1-2-krotny wzrost ryzyka cukrzyca typ 2 nadciśnienie tętnicze dyslipidemia (nieprawidłowe stężenie jednego lub więcej lipidów we krwi) insulinoodporność kamica pęcherzyka żółciowego zadyszka zespół bezdechu sennego choroba niedokrwienna serca choroba zwyrodnieniowa stawów hiperurikemia (podwyższony poziom kwasu moczowego w surowicy krwi) dna moczanowa nowotwory piersi, okrężnicy zaburzenia hormonów płciowych upośledzenie płodności bóle krzyża nieprawidłowości płodu Wzrost masy ciała powyżej normy może być sygnałem ze strony naszego organizmu, że dzieję się z nim coś niepokojącego. Dlatego tak ważne jest aby dietetyk zdiagnozował właściwą przyczynę wzrostu masy ciała. Prawidłowa diagnoza jest kluczowa w leczeniu nadwagi i otyłości. Tym bardziej, że zwykle ma miejsce korelacja kilku jednostek chorobowych i często nie wiadomo czy wzrost masy ciała spowodował wystąpienie danej jednostki chorobowej czy dana jednostka chorobowa spowodowała wystąpienie wzrost masy ciała powyżej normy. Tym bardziej konieczna jest konsultacja u dietetyka. Uważam, że poza wymienionymi czynnikami przyczyniającymi się do wystąpienia wzrostu masy ciała ponad normę należy wspomnieć także o jednym ważnym aspekcie diety, a mianowicie o niedoborach pokarmowych składników odżywczych. Uważam, że niedobory składników pokarmowych występujące w diecie są tym czynnikiem, który w znacznym stopniu wpływają na stan zdrowia i tym samym na kształtowanie masy ciała. Dlatego bardzo ważnym jest, aby Pacjent nie tylko otrzymał dietę ukierunkowaną na dany problem dietetyczny, ale również taką, która jest dietą pełnowartościową. Dzięki właściwie dobranemu modelowi żywienia moi Pacjenci osiągają pożądaną równowagę biologiczną i na stałe zmieniają swoją masę ciała, ciesząc się na trwałe wypracowaną, szczupłą sylwetką.                                                                                                    Z życzeniami zdrowia,                                                                                                        Dominik Konecki

Cholesterol a Twoje zdrowie.

Nasz organizm do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje cholesterolu, który wykorzystywany jest do budowy błon komórkowych oraz komórek nerwowych. Bierze on m.in. udział w syntezie hormonów kory nadnerczy, powstawaniu kwasów żółciowych oraz syntezie witaminy D. Jednak nadmiar cholesterolu może odkładać się w tętnicach, utrudniając swobodny przepływ krwi. Tym samym przyczyniając się do wystąpienia miażdżycy, chorób układu sercowo-naczyniowego takich jak choroba wieńcowa i zawał serca, udar mózgu i miażdżyca zarostowa kończyn dolnych. Nadmiar cholesterolu szkodzi nie tylko układowi krwionośnemu – związek ten stanowi główny składnik kamieni żółciowych.

Miażdżyca jest ściśle związana z odkładaniem się na ścianach tętnic cholesterolu, który prowadzi do ich zwężenia tym samym utrudniając swobodny przepływ krwi, co skutkuje niedokrwieniem narządów.

Rodzaje cholesterolu:

·               HDL (ang. high density lipoproteiny, lipoproteiny o dużej gęstości) odpowiadają za transport cholesterolu do wątroby, gdzie zostaje rozłożony. Cholesterol HDL to tzw. dobry cholesterol, odpowiedzialny za usuwanie zmian miażdżycowych. Niski poziom cholesterolu HDL jest czynnikiem zwiększającym zawał serca.

·               LDL (ang. low den sity lipoprotein, lipoproteiny o małej gęstości) to cholesterol, który odkłada się w tętnicach i może doprowadzić do ich zwapnienia. LDL nazywa się potocznie złym cholesterolem. Najbardziej zagrożeni miażdżycą są ludzie z podwyższonym poziomem cholesterolu LDL. Wysokie poziomy poziomu cholesterolu całkowitego we krwi jest najczęściej spowodowane wysokim stężeniem „złego cholesterolu”.

Należy pamiętać, że równie ważny jak ogólny poziom cholesterolu, jest stosunek tzw. „złego” cholesterolu LDL, do „dobrego” HDL.

Normy dla stężenia cholesterolu całkowitego (TC – ang. Total Cholesterol) we krwi są następujące:

• Norma: < 200 mg/dl (< 5,2 mmol/l),
• Poziom podwyższony: 200–250 mg/dl (5,1-6,5 mmol/l),
• Poziom znacznie podwyższony: > 250 mg/dl (>6,5 mmol/l).

Normy dla stężenia "dobrego" i "złego" cholesterolu są następujące:

• HDL ("dobry" cholesterol) – wyższe wartości stanowią lepszy wynik,
• Norma u mężczyzn 35–70 mg/dl (0,9-1,8 mmol/l),
• Norma u kobiet 40–80 mg/dl (1,0-2,1 mmol/l),
• LDL ("zły" cholesterol) – niższe wartości stanowią lepszy wynik,
• Norma: < 135 mg/dl (< 3,5 mmol/l),
• Poziom podwyższony: 135-155 mg/dl (3,5-4,0 mmol/l
• Poziom znacznie podwyższony: > 155 mg/dl (> 4,0 mmol/l)

Czynnikami sprzyjającymi powstawaniu wysokiego poziomu cholesterolu:

·         niewłaściwe nawyki żywieniowe,

·         uwarunkowania genetyczne,

·         nadwaga, otyłość

·         stres,

·         choroby ogólnoustrojowe wpływające na metabolizm organizmu,

·         menopauza u kobiet i andropauza u mężczyzn,

·         wiek.

Produkty dozwolone w diecie: pieczywo, szczególnie pełnoziarniste, produkty zbożowe (razowy chleb, chleb Grahama; grube kasze: gryczana, jęczmienna; makaron pełnoziarnisty bez jaj; płatki owsiane górskie, otręby żytnie), mleko niskotłuszczowe, kefir, maślanka, jogurt, chudy biały ser, białko jajka, chude mięso: jagnięcina, baranina, cielęcina, wołowina, kurczaki, indyk; ryby: sandacz, szczupak, dorsz, sola, łosoś, sardynki; olej sojowy, słonecznikowy, rzepakowy, oliwa z oliwek, margaryna wysokogatunkowa; ziemniaki gotowane, tłuczone, puree; marchew, buraki, kalafior, dynia, szpinak, kabaczki, zielony groszek, młoda fasola szparagowa, cykoria, sałata; owoce dojrzałe: jabłka, winogrona, truskawki, arbuzy, morele, brzoskwinie, pomarańcze, maliny, porzeczki; cukier w ograniczonych ilościach, łagodne przyprawy: sól morska, ziołowa, cukier trzcinowy, sok z cytryny, koper, kminek, wanilia; zupy mleczne, owocowe i warzywne bez tłuszczu; mięso duszone, gotowane pieczone w folii, pergaminie, potrawki, budynie; kompoty, kisiele, musy, galaretki; kawa zbożowa, herbata, mleko, soki warzywne, napoje owocowe.

Produkty zabronione w diecie: mleko tłuste, sery biały tłusty, ser żółty, ser pleśniowy; żółtko jaja, podroby; gęsi, kaczki; tłuste wędzone mięso; śmietanka; łój, smalec, margaryna, bekon; frytki, placki ziemniaczane; fasola, groch, kapusta; grzyby; czekolada, słodycze, czekoladki, ciastka; alkohol, płynna czekolada, kakao; miód, dżem, marmolada; majonez; pączki, kremówki, cukierki, ciastka przygotowywane na tłuszczu.

Dziesięć kroków, aby skutecznie obniżyć poziom złego cholesterolu:

• ogranicz do minimum spożycie tłuszczów nasyconych na rzecz tłuszczów:

·   wielonienasyconych:

·   olej sojowy, słonecznikowy, sezamowy, kukurydziany,

·   ryby morskie (zawierają kwasy tłuszczowe tzw. omega-3).

·   jednonienasyconych (oliwa z oliwek, olej rzepakowy, orzechy ziemnie i włoskie, migdały, pistacje).

Rada: trzy razy w tygodniu zjedz porcję (120g) ryby morskiej, używaj w/w tłuszczów dodając trzy łyżeczki dziennie do sałatek i surówek, zjedź dziennie 4szt. orzechów włoskich.

·         zwiększ zawartość w diecie błonnika pokarmowego, pektyn, który mi.in.:

·   zmniejsza wchłanianie cholesterolu i trój glicerydów,

·   przyspiesza perystaltykę jelit, stanowi tzw. szczotkę jelitową (usuwanie toksyn).

Rada: dostarcz 30-40g błonnika dziennie, czyli zjedź np. dwie kromki pieczywa pełnoziarnistego, dwa średnie jabłka, pomarańczę, 120g sałaty lodowej, 50g papryki czerwonej, 50g pomidora, 3 łyżki płatków owsianych górskich.

• pij sok z aronii i grejpfruta

·   sok z aronii jest doskonałym źródłem antyoksydantów, zapobiega odkładaniu się cholesterolu w naczyniach krwionośnych

·   sok z grejpfruta rozpuszcza cholesterolowe złogi w tętnicach, podwyższa zawartość „dobrego cholesterolu”.

Rada: codziennie wypij szklankę soku z aronii lub grejpfrutów.

• zmień tryb życia – zwiększ aktywność fizyczną,
• jedz dużo warzyw i owoców, zawierają antyoksydanty (wit. A, C,  E);

·   czosnek, zawiera allicynę, która:

·  pomaga obniżyć poziom cholesterolu całkowitego,

·  zmniejsza zawartość frakcji LDL a zwiększa stężenie frakcji HDL

·   pomidory, zawierają karotenoidy, flawonoidy, kwasy fenolowe, likopen które:

· ochraniają ścianki naczyń krwionośnych przed osadzaniem się cholesterolu

·   melony, zawiera Wit. C, która:

· zapobiegają tworzeniu się krzepów i odkładaniu cholesterolu

·   jabłka, marchew, dynia zawierają pektyny, które obniżają poziom cholesterolu.

• pij czerwone wino, zawiera flawonoidy, które:

·   pite regularnie w niewielkich ilościach obniżają poziom frakcji LDL oraz zapobiegają odkładaniu się jego złogów w naczyniach krwionosnych

• ogranicz spożycie słodyczy,
• rzuć palenie i ogranicz alkohol,
• zmniejsz masę ciała
• spożywaj 4-5 niewielkich posiłków w ciągu dnia, dbaj o ich różnorodność

W jaki sposób można wspomagać dietę:

• preparatami zawierającymi czosnek,
• preparatami zawierającymi wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, które znajdują się w oleju rybnym,
• preparatami zawierającymi oleje pochodzenia roślinnego, np. olej z nasiona wiesiołka, olej z nasiona ogórecznika, olej z zarodków pszennych,
• preparatami zawierającymi wyciągi z karczocha,
• wyciągami lub sproszkowanym korzeniem z żen-szenia,
• preparatami zawierającymi wyciągi z miłorzębu japońskiego.

                                                                    Z życzeniami zdrowia,

                                                                        Dominik Konecki